રવિ ઉપાધ્યાય – સર્જકતાનો ખજાનો

રવિ ઉપાધ્યાયે ગુજરાતી સાહિત્ય, કલા અને સાંસ્કૃતિક ક્ષેત્રે કરેલાં માતબર પ્રદાનને અવગત કરાવતો બ્લોગ

  • રવિ ઉપાધ્યાય

    RKU for skylab 2
    રવિ ઉપાધ્યાય એટલે સર્જક્તાનો છલોછલ ભરેલો ખજાનો.
    જન્મ: 26/06/1928, કડોલી ગામ, જીલ્લો: સાબરકાઠાં.
    મૃત્યુ : 08 / 02 / 2002 મુંબઇ.
    થોડાં પણ સરળ અને સચોટ શબ્દોનાં ઉપયોગથી એમણે સર્જેલ, ઘણાં વેધક અને અર્થસભર ગીત, કવિતા, ગરબા-ગરબી, નવલિકા-નવલકથા, નાટક- નૃત્યનાટિકા વગેરેના અંશો પ્રસ્તુત કરતાં આ બ્લોગમાં આપનું સ્વાગતછે.
    આપનાં પ્રતિભાવ અને સલાહ-સૂચન આવકાર્ય છે.
    સંપર્ક : ડો. જગદીપ ર. ઉપાધ્યાય.
    phone:(91) 9321031220.
    (022) 28284271,(022) 28482425.
    E Mail : drupadhyayajr@yahoo.com

  • Advertisements

દેવી સરસ્વતી – પ્રાર્થના

Posted by Dr Jagdip Upadhyaya on ફેબ્રુવારી 17, 2009

saraswati-prarthana

મા સરસ્વતીની પૂજા આરાધનાનું વસંતપંચમીમાં મહ્ત્વ હોવાને કારણે કવિ રવિ ઉપાધ્યાયની આ એક લઘુ પ્રાર્થના…..

 દેવી સ્વતી પ્રાર્થના

દેવી સરસ્વતી સદા હ્રદયે વસો મા !
સૂરો મધુર બીનના, જીવને ભરો મા !
હું કોઇ કાજ કુરબાનીનું કાવ્ય થાઉં…!
આ જીંદગી તણી સુવાસ ચિર: જગાવું..!
એ અલ્પ આશ કર પૂર્ણ તું એ જ ચાહું !

કવિ : રવિ ઉપાધ્યાય ( તારીખ : 24 /07/50)
Advertisements

Posted in ગીત - પ્રાર્થનાગીત | Leave a Comment »

વસંતને વધામણાં

Posted by Dr Jagdip Upadhyaya on ફેબ્રુવારી 16, 2009

e0aab5e0aab8e0aa82e0aaa4e0aaa8e0ab87-e0aab5e0aaa7e0aabee0aaaee0aaa3e0aabee0aa82

મહા સુદ પાંચમના દિવસને આપણે વસંત પંચમીના દિવસ તરીકે ઓળખીએ છીએ.હેમંત અને શિશિર ઋતુ પછી આવતાં આ દિવસે વસંત ઋતુનું આગમન થાય છે. ધરતી પર રંગબેરંગી ફૂલો પથરાયા હોય છે. ખેતરમાં જાણે પીળા રંગની ચાદર બિછાવાઇ હોય એવું આપણને લાગે.કેસૂડો પૂરબહારમાં ખિલ્યો હોય અને એની ડાળપર કોયલ ટહુકા કરતી હોય. આવા આહલાદ્ક વાતાવરણમાં પ્રેમી પંખીડાઓનાં દિલમાંથી પ્રેમની સરવાણી ફૂટે અને કવિઓને કવિતા લખતા કરી દે. એવું પણ મનાય છે કે આ વસંતપંચમીનો દિવસ એટ્લે મા સરસ્વતીનો જન્મદિવસ…. એટ્લે કે એની આરાધના, પૂજા, અર્ચના કે વંદન કરવાનો દિવસ.

– ડો. જગદીપ ઉપાધ્યાય

સંને ધાણાં

વસુંધરા દેતી વસંતને વધામણાં
તાલભરી હૈયાનો લેતી ઓવારણાં …. વસુંધરા

અંગ પર અનંગનો ઉમંગરંગ નીંતરે
કંચન કાયા કટોરી પ્રાકૃત અમૃત ઝરે
પહેરી પ્રીતિનાં પટકૂળ સોહામણાં….વસુંધરા

સંધ્યા ઉષાએ રંગ તેજ નૃત્ય આદર્યા
આભની અટારીએથી અબીલગુલાલ ઝર્યાં
હીંચે હર્ષનાં હીંડોળે હૂલામણા…. વસુંધરા

કેસૂડે ફાગનો પરાગ રાગ રેલતો
વન ને ઉપવન વાયુ વીંઝણલો વીંઝતો
કરે કોકીલા ટહુકા લોભામણાં…. વસુંધરા

પુષ્પતણી પાંખડીની પાંપણ પે પોઢતા
માદક મકરંદ પી મધુપ મસ્ત મ્હાલતા
ઘૂમે ઘેરૈયા રંગ – ઘમસાણમાં… વસુંધરા

સ્નેહીનો બોલ મીઠો અંતરપટ ખોલતો,
મનની મંજરીઓનો માંડવડો મ્હોરતો
જાગે જૂગજૂગનાં પ્રીતિ- સંભારણાં…. વસુંધરા

કવિ રવિ ઉપાધ્યાય (08/01/1961)

Posted in ગીત - ઉત્સવગીત, ગીત - ઉર્મિ ગીત | Leave a Comment »

અનિલકુમાર ગિરજાશંકર ભટ્ટ

Posted by Dr Jagdip Upadhyaya on ફેબ્રુવારી 12, 2009

 
anil-bhatt

અનિલકુમાર ગિરજાશંકર ભટ્ટ

 તારીખ 12 ફેબ્રુઆરી 1935ના દિવસે જન્મેલ ( અર્થાત આજે 12/02/2009 ના રોજ એમણે 74 વર્ષ પૂરાં કરી 75માં વર્ષમાં પ્રવેશ કર્યો હોત)  અને ફક્ત 45 વર્ષની વયે તારીખ 16 સપ્ટેમ્બર 1980નાં દિવસે ડાયાબિટીસ અને એના કોમ્પ્લીકેસનસને લીધે દેવલોક પામેલ અનિલકુમાર ગિરજાશંકર ભટ્ટ મારાં મામા થાય. મુંબઇની કાલબાદેવી પર આવેલ આર્યનિવાસ લોજનાં તેઓ એક  ભાગીદાર. એમનાં મૃત્યુ પ્રસંગે પિતાશ્રી કવિ રવિ ઉપાધ્યાયે રચેલ આ શ્રધ્ધાંજલિ કાવ્ય આજે હાથ લાગ્યું…. અને એમની યાદ તાજી થઇ ગઇ. તેઓ ખૂબ જ વૈશિષ્ટપૂર્વકનું વ્યક્તિત્વ ધરાવનાર, મિતભાષી અને નીરાડંબી. નાનપણથી જ ફૂલગલીના માતાજીની ગરબીના ચોકમાં, માતાજીના પ્રેમરસમાં તરબોળ થઇ, તબલાનાં તાને અને નાદે મસ્ત ભક્તિનું વાતાવરણ જમાવી દેતાં. સત્તાવીસ સાબરકાંઠા ઔદિચ્ય બ્રાહ્મણ નવદૂર્ગા મંડળના નેજા એઠળ કવિ રવિ ઉપાધ્યાયની અમરરચના-ગરબી “રૂમઝૂમ પગલે ચાલ્યાં મા જગજનની જગદંબા” આઇ.એન.ટી ગરબારાસ હરિફાઇમાં 1954માં વિજયી બની. આ વિજયમાં તેમની પ્રેક્ષકોને તબલાની તાલે એક રસ કરી મૂકવાની ક્ષમતાનો ફાળો નાનોસૂનો નહોતો. ફૂલગલીમાં અનેક વર્ષો સુધી આસોની એકમથી પૂનમની માવડીની વિદાય સુધી ગવાતી ગરબીઓને એમનાં તબલાનાં તાલની સંગતે સહુ ભાવિકોને અલૌકિક ભક્તિભાવની પ્રતિતિ કરાવી હતી. વર્ણમ સંસ્થાના ( સંગીતકાર ) નવીન શાહ, કવિ ધનજીભાઇ પટેલ ‘ આનંદ’ (.”… એવો પ્રભુ બનાવ્યો શા માટે ?”), મિમિક્રી આર્ટીસ્ટ કાંતી પટેલ જેવાં કલાકારો જ્યારે પણ આપણને મળે ત્યારે અનિલમામાની યાદ તાજી કરતાં. ઓછું બોલતાં પણ મુદ્દ્દાસરનું બોલતા. શબ્દોનો પ્રાસ મેળવી જવાબ આપવાની એમની લાક્ષણિકતા અજોડ હતી.
ડો. જગદીપ ર. ઉપાધ્યાય.

ધ્યાન્હે તો એક સૂરજ આથમ્યો.

મધ્યાન્હે તપતો એક સૂરજ આથમ્યો

ધોમ ધૂપમાં વિલાયું સૂરજમુખી –

મઝધારે સાગર જાણે સુકાઇ ગયો –

મધ્યાન્હે તપતો એક સૂરજ આથમ્યો……. 

અલગારી પ્રકૃતિનો એક આદમી,

પ્રકૃતિને પ્રિય અંક પોઢી ગયો !

મધરાતે પૂનમનો  ચંદ્ર શમી ગયો !

 મધ્યાન્હે તપતો એક સૂરજ આથમ્યો…. ..2 

શાંત, નિખાલસ, નિરાડંબી, મિતભાષી,

સૌનો ચાહક, કળા કુશળ ને ઉલ્લાસી,

ધરતીને પેટાળે જાણે મહાવીજ પ્રપાત થયો,

મધ્યાન્હે તપતો એક સૂરજ આથમ્યો…. ..

ભરયૌવનમાં અણધારી જીવનલીલા સંકેલી

વિધિએ આ તે કેવી વક્રગતિ આંકેલી ?

જલતા જ્વાળામુખી ફાટ્યા પ્રચંડ ઝંઝાવત થયો ?

મધ્યાન્હે તપતો એક સૂરજ આથમ્યો…….4

શોકાશ્રુના મહાસાગરમાં સ્વજન સહુ યે ડૂબ્યાં

યાદી કેરા અતાગ-વનમાં ખૂબ જ ઉંડે ખૂપ્યાં !

સૌનાં હૈયાંની ધડકનનો એક તાલ ખોવાઇ ગયો !

 મધ્યાન્હે તપતો એક સૂરજ આથમ્યો…….. ..5 

હે ! મહાકાળ ! શરણ તમ આવ્યો પવિતર આત્મા

મંગલમુક્તિ દ્વાર ઉઘાડો, દેજો શાશ્વત-શાતા

આજ હજારો હૈયાંનો એક પુનિત પ્રાર્થના સૂર ઉઠ્યો

 મધ્યાન્હે તપતો એક સૂરજ આથમ્યો……..6

રવિ ઉપાધ્યાય ( 1980 )

Posted in ગીત - અંજલી ગીત | 3 Comments »

સાબિતી….

Posted by Dr Jagdip Upadhyaya on ફેબ્રુવારી 11, 2009

e0aab8e0aabee0aaace0aabfe0aaa4e0ab801

 સાબિતી….

નથી તારી છબી, સામે નિરખવા – પાસ તો મારે …
નથી કો ખત વિરહનાં દર્દ રોતો, ” યાદ તું આવે”..!
પરંતુ આ સમે મુજને કરી રહી યાદ તું નક્કી…!
પળે પળ આવતી આ “હેડકી” તે સાબીતી એની …!

કવિ : રવિ ઉપાધ્યાય ( 3/10/1950)

Posted in ગીત - ઉર્મિ ગીત, ગીત - મુક્તક/યુગ્મક | Leave a Comment »

મનુજ જીંદગી…

Posted by Dr Jagdip Upadhyaya on ફેબ્રુવારી 8, 2009

e0aaaee0aaa8e0ab81e0aa9c-e0aa9ce0ab80e0aa82e0aaa6e0aa97e0ab80

નુ જીંગી…

અહા ! જાણી લીધો ક્રમ મનુજની જીંદગી તણો

ચગે વંટોળો તે શમે ફરી, ફરી એ ચગી શમે…

ત્રિકાલો એવા ત્યાં બચપણ, યુવાની પછી જરા

નક્કી છેલ્લે મૃત્યુ… ભરતી પછી શું ઓટ જલધે…!

 કવિ : રવિ ઉપાધ્યાય ( 15/05/1950)

 

Posted in ગીત - ઉર્મિ ગીત, ગીત - મુક્તક/યુગ્મક | Leave a Comment »

ખત મળ્યે…..

Posted by Dr Jagdip Upadhyaya on ફેબ્રુવારી 7, 2009

khat-malyeળ્યે…..

સૂના હૈયે જાગે નવલરસનું શાંત-ઝરણું…

અધીરા આત્માને ડૂબતું મળતું જેમ તરણું….

અહા ! એવા ભાવે હ્રદય મૂક શાંતિ અનુભવે..

 ટૂંકો તો યે તારા કર થકી લખેલો ખત મળ્યે…… 

કવિ : રવિ ઉપાધ્યાય ( 18 / 04 / 1950 )

 

Posted in ગીત - ઉર્મિ ગીત, ગીત - મુક્તક/યુગ્મક, ગીત - વિરહ ગીત | Leave a Comment »

અમારી આઝાદી…

Posted by Dr Jagdip Upadhyaya on જાન્યુઆરી 26, 2009

26-january-1957-ravi-upadhyaya-mumbai-samachar

 સુપ્રસિધ્ધ “મુંબઇ સમાચાર” અખબારે શનીવાર,તારીખ 26 જાન્યુઆરી 1957ના રોજ ભારત દેશના “પ્રજાસત્તાક દિવસ”ની 7મી વર્ષગાંઠના અવસર પર બહાર પાડેલ આવૃતિમાં કવિ : રવિ ઉપાધ્યાયની આ શબ્દરચના પ્રકાશિત કરી હતી.1947માં દેશ આઝાદ તો થયો પણ હજુ 1957માં આબાદ નથી થયો એ વાતનો રંજ પ્રગટ થયો છે. આ સાથે સાથે આઝાદીનું મૂલ્ય દેશવાસીઓને પ્રાણથી પણ વધું છે અને એનું યોગ્ય જતન થશે તો આખું વિશ્વ એક દિવસ એની જાહોજલાલીથી આશ્ચર્ય ચકિત થશે એવો આશાવાદ અને વિશ્વાસ દર્શાવ્યો છે.

     અમારી ઝાદી…  

ભલે સુખચેનથી જીવનતણી માણી ન ખુશાલી

ભલે કૈં સેંકડો સંકટ તણા વિષની પીધી પ્યાલી !

ભલે છે દૂર મંઝીલ ને ભલે રહી દૂર આબાદી

છતાં છે પ્રાણથી પ્યારી અમોને ” દેશ-આઝાદી”…!…1 

ભલે દુનિયા બધી વર્ષાવતી ખંજર મુશીબતનાં,

સહી લેશું સીતમ જખ્મો, દઇ મંત્રો મહોબ્બતના !

ભલે આધિ અને વ્યાધિ બધે અમ પર રહી લાધી,

છતાં છે પ્રાણથી પ્યારી અમોને ” દેશ-આઝાદી”…!…2 

હજૂ આઝાદીનું આ વૃક્ષ છે નાનું અને વાંકુ

કહો ક્યાંથી શકે અર્પી હજૂ એ ફળ મીઠું પાકું !

પછી દુનિયા નિહાળે છો, વિકટ હાલતમાં બરબાદી  

છતાં છે પ્રાણથી પ્યારી અમોને ” દેશ-આઝાદી”…!…3 

અમારી આત્મશ્રધ્ધાથી જગાવીશું નવો પલ્ટો

જહાંના પંથથી ન્યારો રચાવીશું નવો રસ્તો !

લખી ઇતિહાસને પાને શહાદતની અમે યાદી –  

છતાં છે પ્રાણથી પ્યારી અમોને ” દેશ-આઝાદી”…!…4 

નક્કી દિન આવશે એવો જહાં જ્યારે ચકિત થાશે

અમારી કીર્તિ ગાથાઓ તણાં ગૌરવ-ગીતો ગાશે…

ગુલામી વિશ્વની ટાળી રચીશું વિશ્વ-આબાદી

અમોને પ્રાણથી પ્યારી અમારી ” દેશ-આઝાદી”…!…5 

હજૂ છે નાવ મઝધારે જવું છે દૂર કિનારે

ભલે તોફાન છે ભારે છતાં કૈં ડર ન લગારે….!

દૂવા “બાપુ” તણી સાથી, ” જવાહર” ટાળશે આંધી !

અમોને પ્રાણથી પ્યારી અમારી  ” દેશ-આઝાદી”…!…6 

કવિ : રવિ ઉપાધ્યાય, (કવિનાં” ઉરનાં સૂર” નામે કાવ્યસંગ્રહ અને સુપ્રસિધ્ધ અખબાર “મુંબઇ સમાચારે”શનીવાર,તારીખ 26 જન્યુઆરી 1957ના રોજ ભારત દેશના “પ્રજાસત્તાક દિવસ”ની 7મી વર્ષગાંઠના અવસર પરબહાર પાડેલ આવૃતિમાં પ્રકાશિત…..)

Posted in ગીત - શૌર્ય/દેશભક્તિ | 3 Comments »

તું !

Posted by Dr Jagdip Upadhyaya on જાન્યુઆરી 24, 2009

26-january-1950-ravi-upadhyaya-mumbai-samachar2

  આપણાં ભારત દેશને 15 ઓગસ્ટ 1947નાં દિવસે અંગ્રેજોની ગુલામીમાંથી આઝાદી મળી. એ પછી
26 જાન્યુઆરી 1950 ના દિવસે આપણાં દેશનું બંધારણ અમલી થયું અને આપણે આ દિવસને દરેક વર્ષે પ્રજાસત્તાક કે ગણતંત્ર દિવસ તરીકે હર્ષોલ્લાસ અને આનંદથી ઉજવીએ છીએ. કવિ રવિ ઉપાધ્યાય 26 જાન્યુઆરી 1950 ના દિવસે  20 વર્ષનાં નવયુવક. ઐતિહાસિક અવસરનાં આ દિવસે, આ નવયુવકનાં ઉરમાં માભોમ માટે પ્રગટેલી ઉર્મિઓનું દર્શન કરાવતું અને નવરાષ્ટ્ર નિર્માણનું આવ્હાન કર્તું આ કાવ્ય મુંબઇ સમાચાર જેવાં માતબર અને પ્રતિષ્ઠિત અખબારમાં મોખરાનું સ્થાન પામે એ એક મોટી વાત ગણાય.

તું !

પુનિત વર્ષના પુણ્ય પ્રભાતે, જ્યોત નવી લહરાય.
આઝાદીના રંગ અવનવા પૂરવમાં પૂરાય …

આજના શુભ દિવસે
જાગજે હસી હસીને !

અંગ અંગમાં ભરી ઉમંગે રંગ નવા લાવી ઉષા !
મુક્તિ કેરાં મંગલ-ગીતો ગાયે આજે દશે દિશા !

આજનાં પાવન ટાણે
ગીત ગૌરવનાં ગાને !

કૈંક વર્ષ જે સહી ગુલામી, પડી યાતના-વૃષ્ટિ !
તૂટી જોને જૂલ્મ જંજીરો, સર્જ નવી તું સૃષ્ટિ !

આજના ગૌરવ દિને !
દીનનાં  દુ:ખડાં પી લે !
સત્ય તણી શમશેર વડે તું પાપીને દેજે પડકાર !
સ્વાર્પણ કેરાં દીપ થકી તું વિશ્વતણાં તિમિર વિદાર !

આજથી કમ્મર કસજે !
હસાવી સહુને, હસજે !

સેવાની સુવાસ સરાવી વિશ્વ તણી વાડી મ્હેંકાવ !
 આલમની આબાદી કાજે આત્માનાં ઓજસ રેલાવ !

સળી તું ધૂપની થાજે !
સહુને સુવાસ પાજે !

પુણ્યશ્લોક બાપુના મંત્રો, જીવનમાં આચરજે !

માનવતાની મંઝિલ ઉપર ત્યાગ – તેજ પાથરજે !  

       પ્રેમનાં પાઠ તું ભણજે ! 
      ઐક્ય અમૃત રેલવજે !

કવિ : રવિ ઉપાધ્યાય, ( કવિનાં ઉરનાં સૂરનામે કાવ્યસંગ્રહ અને સુપ્રસિધ્ધ અખબાર મુંબઇ સમાચારે
ગુરૂવાર,તારીખ 26 જન્યુઆરી 1950ના રોજ ભારત દેશના પ્રજાસત્તાક દિવસના
અવસરે બહાર પાડેલ વિશેષપૂર્તિમાં પ્રકાશિત……)

Posted in ગીત - પ્રસંગોચિત્ત, ગીત - શૌર્ય/દેશભક્તિ | Leave a Comment »

મારે હૈયે નિતનિત નવાં

Posted by Dr Jagdip Upadhyaya on ડિસેમ્બર 29, 2008

mare-haiye-nitnit-navaa1

મારે હૈયે નિનિ

મારે હૈયે નિતનિત નવાં જાગતાં ઉર્મિ-ગીતો,

વ્હેતાં આવે ઉર-સરસપે નિત્ય રંગીન-સ્મિતો;

એ ગીતોમાં સ્મિત ભળી બને સિદ્ધ કો સ્વપ્ન મારું

તો હું વિશ્વે વ્યથિત ઉરનાં બેસૂરાં ગીત ટાળું !

 

 

પામું જો હું રવિશશી થકી રશ્મિ કો એક દિવ્ય,

ને વારિધિ કદીક અરપે, બિન્દુ કો એક ભવ્ય;

તો સર્જાવું અનુપમ ધનુ વિશ્વ-વિરાટ-વ્યોમે

ને થૈ જાઉં સરલ પથ હું વિશ્વ­-અંધાર-ભોમે !.

 

એક્કે અર્પે કલી કમલની દિવ્ય મા શારદા જો !

ને ગુંજાવે સુમધુર સૂરે માત વાત્સલ્ય વીણા;

તો હું થાઉં ધૂપ તણી સળી, ત્યાગ ગંગા વહાવી-

ચેતાવું ત્યાં સુરભ-દિવડા જ્યાં બૂઝી માણસાઇ !

 

કવિ: રવિ ઉપાધ્યાય, ઉરના સૂર કાવ્ય સંગ્રહ (1961)

Posted in ગીત - ઉર્મિ ગીત | Leave a Comment »

ભારત માતા સાદ કરે છે

Posted by Dr Jagdip Upadhyaya on ડિસેમ્બર 7, 2008

e0aaade0aabee0aab0e0aaa4e0aaaee0aabee0aaa4e0aabe-e0aab8e0aabee0aaa6-e0aa95e0aab0e0ab87-e0aa9be0ab873

  ભારત માતા સાદ કરે છે 

ભારત માતા સાદ કરે છે જાગો નરને નારી....

દેશદાઝ કાજે પ્રગટાવો અગ્નિ પ્રલયંકારી.....  

હરિયાળી આ ભૂમિ પર દુશ્મનની નજર પડી,

સજ્જ બની લાખોંની સેના સરહદ ઉપર ખડી.

નાશ કરો એ નરપિશાચનો, કમર કસી સહુ ભારી..

ભારત માતા સાદ કરે છે જાગો નરને નારી.....  

બ્રહ્મપુત્ર, આસામ રક્ષજો, હિમાલય ને કાંચનજંઘા..

જો જો થાયે કલુષિત ના પાવન યમુના ને ગંગા...

એક અખંડ,  હો વિજયવંત, કાશ્મીરથી કન્યાકુમારી..  

ભારત માતા સાદ કરે છે જાગો નરને નારી.....  

એક એક નર રૂદ્ર બનો... એક એક નારી ચંડી...

વિરાટ જનશક્તિ જાગો, પીંખી નાખો પાખંડી..

સૃજલાં સુફલાં ભારતની મુક્તિ હો મંગલકારી..  

ભારત માતા સાદ કરે છે જાગો નરને નારી.....

ગીત અને સંગીત - રવિ ઉપાધ્યાય, ગાયક - બદ્રી પવાર અને સાથીઓ,
 નૃત્યનાટિકા - ભવ ભવનાં ભેરૂ (!965)

Posted in ગીત - શૌર્ય/દેશભક્તિ, ભવભવનાંભેરૂ-નાટયગીત | Leave a Comment »

હાકલ પડી છે આજ…..

Posted by Dr Jagdip Upadhyaya on ડિસેમ્બર 7, 2008

26 નવેમ્બર 2008માં મુંબઇમાં ખેલાયેલ આંતકવાદ સામેનું યુધ્ધ જોઇ મને પિતાશ્રી રવિ ઉપાધ્યાય રચિત, 
1965માં ભજવાયેલ,  મા ભોમની રક્ષાકાજે પોતાના પ્રેમનું બલિદાન આપી પાકિસ્તાન સામે યુધ્ધે ચઢેલ 
નાટકનાનાયકની કથા વર્ણવતું -  ભવ ભવનાં ભેરૂ નામે નાટકની યાદ આવી ગઇ. આ નાટકનાં દેશભક્તિ 
અને શૌર્ય ગીતો યાદ કરીએ ત્યારે આજે પણ આપણાં રુંવાટા ઉભા થઇ જાય.

bbnb-hakal-padi

હા ડી છે …..

હાકલ પડી….

હાકલ પડી…

હાકલ પડી છે આજ હે જવાન જાગજે

               તુ રક્ષવા મા ભારતી સુષુપ્તિ ત્યાગજે.     હાક્લ પડી

 

પંથ છે વિકટ વિશેષ, લેશ તું ડરીશ ના

એક નેક ટેકથી વીરેશ તું ચળીશ ના,

                વદન ઉપર વિજયનું નિત સ્મિત ધારજે.     હાકલ પડી

 

ગગનને ભેદી રહી છે યુધ્ધભેરીઓ

જંગમાં ઝુકાવવાને સાદ દે દિલેરીઓ

                  જરૂર પડ્યે હે ! ઝીંદાદીલ શહીદ થૈ જજે.      હાકલ પડી

 

જવાન જાગજે….. જવાન જાગજે….. જવાન જાગજે

ગીત અને સંગીત – રવિ ઉપાધ્યાય, ગાયક – બદ્રી પવાર અને સાથીઓ, નૃત્યનાટિકા – ભવ ભવનાં ભેરૂ (!965) 

Posted in ગીત - શૌર્ય/દેશભક્તિ, ભવભવનાંભેરૂ-નાટયગીત | Leave a Comment »

શેતરંજ સંસાર

Posted by Dr Jagdip Upadhyaya on નવેમ્બર 21, 2008

e0aab6e0ab87e0aaa4e0aab0e0aa82e0aa9c-e0aab8e0aa82e0aab8e0aabee0aab0
શેરં સંસા

શેતરંજ સંસાર ...

શેતરંજ સંસાર ...

                                     ખેલ ખરો ખેલી જાણે તે ખેલંદો પોબાર ... શેતરંજ સંસાર ... 1 

દગા તણી દુકાને ચાલે ફંદાના ધંધા વેપાર

પ્રચંડ ને પાખંડ-પાપીઓ ભરતખંડ કરતા ખૂવાર

                     ચાલાકીથી ચાલી રહેલો દુનિયાનો વહેવાર ... શેતરંજ સંસાર ...  2

કર્મતણાં કાળાં કાજળને ગંગાજળથી ધોતાં

પતિતમાંથી પાવન થાવા પ્રભુચરણે જઇ રોતાં,

                                પશુપંખીથી ઉતરતી  માનવની વણઝાર ...શેતરંજ સંસાર ... 3

ગલી ગલીમાં નારી કેરી જીવન-કળી ઝૂકેલી

સમસ્યા એની સરજનહારે કદી નહીં ઊકેલી

                           કોને દેવી શાબાશી, કોને દેવા ધિક્કાર ...!શેતરંજ સંસાર ... 4

કવિ - રવિ ઉપાધ્યાય

Posted in ગીત - પ્રેરણા ગીત, ગીત - ભજન | Leave a Comment »

દર્શનેચ્છા

Posted by Dr Jagdip Upadhyaya on નવેમ્બર 19, 2008


darshanechha
  
ર્શનેચ્છા

પ્રભુ ! એક વાર દર્શન દ્યો .... પ્રભુ ! એક વાર દર્શન દ્યો ....

    ભવભવના આ ઘર્ષણ વિષ પર અમી-વર્ષણ નીતરો ... 

                                        પ્રભુ ! એક વાર .... 

જનમ જનમની આ જંજાળે, મોહ બંધનો મુજને વાળે.

મમતાની વિષમતા બાળે, પરવશતા પ્રાણો પંપાળે.

        ભક્તિનાં આકર્ષણ ભરો ...  પ્રભુ ! એક વાર  .... 

રાધાનાં વિરહ બાણ ખમી લઉં,  મીરાનાં વિષ-પાન ચહી લઉં,

ધૈર્ય સ્થૈર્ય અસહ્ય ધરી લઉં,ધૂર્ત, ધૃણા અક્ષમ્ય સહી લઉં,

       હવે હેતભર્યા હર્ષણ કરો ...  પ્રભુ ! એક વાર  .... 

હું પામર, મુજ આતમ ક્ષુદ્ર, થાવું એને શાન્ત-સમુદ્ર,

સખ્ય, સૌમ્ય થૈ મટવું રૌદ્ર, ભરું બ્રહ્મ જગ છિદ્રે છિદ્ર,

   એ અભિનવ ઉત્કર્ષણ વરો ... પ્રભુ ! એક વાર  .... 

પ્રભુ ! એક વાર દર્શન દ્યો ....
દર્શન દ્યો ....(2)
પ્રભુ ! એક વાર દર્શન દ્યો .... 

-કવિ -રવિ ઉપાધ્યાય

Posted in ગીત - ઉર્મિ ગીત, ગીત - પ્રાર્થનાગીત | Leave a Comment »

દિવાળી રાય તણી , હોળી રંક તણી

Posted by Dr Jagdip Upadhyaya on ઓક્ટોબર 25, 2008

1950માં કવિ શ્રા રવિ ઉપાધ્યાયે લખેલ આ કાવ્યમાં વર્ણવાયેલ પ્રવર્તતી સમાજની વિષમતા આજે 2008માં પણ એજ માત્રામાં પ્રવર્તે છે. દેશની આઝાદીનો અર્થ શું? હોળી હોય કે દિવાળી… હાલાતમાં કોઇ ફરક પડતો નથી

િવાળી રાય તણી , હોળી રંક તણી
્રગટ્યાતા કૈં લાખો દીપક,ગ્રામતણી કોઇ શેરીમાં, 
બંધાયાતા ઊંચા મંડપ, રાય તણી હવેલીમાં .... 1 
દિવાળીનાં કુમકુમ પગલાં, પથરાયાંતાં ઘરે ઘરે, 
આભે આતશબાજી, ગભરાં બાળકનાં મન હરે હરે !... 2 
બાળ વૃધ્ધને યુવાન સહુંનાં, મન મોજે ફૂલાતાંતાં ! 
સ્વતંત્ર ભારતની દિવાળી, હર્ષ થકી ઉજવતાંતા !... 3 
બાળ એક અતિ દૂર્બળ દેહે, અંધારે અટવાતુંતું ! 
અંગે વસ્ત્રો ફાટ્યેતૂટ્યે, હ્રદયે તે ગભરાતુંતું !... 4 
વૃધ્ધા માતા ચાર દિવસથી, અન્ન વિનાં તરફડતીતી ! 
ગંધાતી કોઇ ગલીએ વસતી, ઝૂંપડીએ તે સડતીતી !.. 5 
બાળ ધનિકનાં નીરખી કાંઇ, આનંદે ફૂલ ફૂલાતાં ! 
બાળ ગરીબની લાચારી મહીં, જીવનનાં મૂલ મૂલાતાં !... 6   
હૈયે ઉદધિ અશ્રુનાં કૈં, દોડ્યું માની ખાટ ભણી !
 લપાઇ માની સોડ મહીં ને ખાળી સરિતા અશ્રું તણી !... 7 
 મા, મા, મુજને નહીં આપે તું ફટાકડાં ને સુંદર વસ્ત્ર ! 
જોને સઘળાં, બાળકને તું ! આનંદ દીસે છે મસ્ત ! ... 8 
માતાએ ખાળ્યાં કાંઇ આંસુ, આધિ, વ્યાધિ, ઉપાધિનાં ! 
હાથ ફેરવ્યો પુત્ર દેહ પર, અંધારાં આવ્યાં ભૂખનાં ...! 9 
બેટા મારાં, મોટો થઇને મોટર ગાડીમાં ફરજે 
સુકીર્તિ પામી સારી ને કમાઇ તું મોટી કરજે ....! 10 
આજે તો આ દેહતણાં છે, હાડમાંસ એ મારાં ધન ! 
મૂડી મારી-મમતા તારી, દોલતમાં છે તારું તન ! ... 11
રંકજનોને આ અવનિ પર જીવવાનો છે કાંઇ ન હક્ક ! 
 હાય ગરીબો લૂંટી ગયા-, શ્રીમંતોનો અમ પર શક ! ... 12 
દિવાળી ના રંક તણી આ, રાય તણી આ દિવાળી ! 
ભૂખ, ગરીબી, ત્રાસથી જલતી ,રંક તણી જીવન-હોળી ! ... 13  
 મ્હેફીલો મિષ્ટાન્નો કેરી, સર્જાઇ શ્રીમંતો કાજ ! 
ભૂખમરો કાળી ગુલામી - રંક તણાં એ સુખ ને સાજ !... 14   
સુંદર વસ્ત્રો ને શણગારો, દેહ ધરે એ ધન - અભિમાન ! 
ફાટ્યાં વસ્ત્રે દેહ ઉઘાડે - આથડતાં અમ ગરીબ - બાળ ! ... 15 
નૂતન વર્ષના શુભ અવસરે, વિરમ્યા વૃધ્ધાનાં તન-શ્વાસ ! 
ભડ ભડ જલતી ચિતા સ્મશાને-બાળી રહીતી હાડ ને માંસ !..16 
સાલ મુબારકના સંદેશા, ઘેર ઘેર ઊચરાતા   તાં !
 ભૂત કારમાં નિરાશાનાં, રંક બાળ મુંઝવતાં તાં ! ... 17 
ભૂખ, ગરીબીના અન્યાયો, દીસે હિન્દનાં ખૂણે ખૂણે ! 
સંતાયો ક્યાં ઇશ તું તોળી - અન્યાયો આ, પળે પળે ! ... 18
 કવિ - રવિ ઉપાધ્યાય

Posted in ગીત - ઉર્મિ ગીત, ગીત - પ્રસંગોચિત્ત | Leave a Comment »

મુજને રડાવી …..

Posted by Dr Jagdip Upadhyaya on ઓક્ટોબર 25, 2008

 
મુજને રડાવી .....

 

મુજને રડાવી  દુનિયા તું દિલભર હસી લે...

કિસ્મત બનાવનારો રૂદન મિટાવી દેશે.

મુજ સ્થાન, માન, સઘળું લૂંટાય તો લૂંટી લે

વેરાનમાં વિધાતા ઉપવન બનાવી દેશે.

વિંઝી વિનાશવાયુ છો મુજ દિપક બૂઝાવે

જ્યોતિ જલાવી ઇશ્વર જીવન ઉજાળી દેશે.

તું છો અમાસ કેરાં અંધારાં પાથરી દે

પરવરદિગાર મારો.... પુનમ બનાવી દેશે.

છોને કરે કથીરથી મુજ કાર્યની કદર તું

પારસમણી પ્રભુવર કંચન બનાવી દેશે.

- રવિ ઉપાધ્યાય  

Posted in ગીત - ઉર્મિ ગીત | Leave a Comment »

 
%d bloggers like this: