રવિ ઉપાધ્યાય - સર્જકતાનો ખજાનો

રવિ ઉપાધ્યાયે ગુજરાતી સાહિત્ય, કલા અને સાંસ્કૃતિક ક્ષેત્રે કરેલાં માતબર પ્રદાનને અવગત કરાવતો બ્લોગ

  • રવિ ઉપાધ્યાય

    RKU for skylab 2.... રવિ ઉપાધ્યાય એટલે સર્જક્તાનો છલોછલ ભરેલો ખજાનો. જન્મ: 26/06/1928, કડોલી ગામ, જીલ્લો: સાબરકાઠાં. મૃત્યુ : 08 / 02 / 2002 મુંબઇ. થોડાં પણ સરળ અને સચોટ શબ્દોનાં ઉપયોગથી એમણે સર્જેલ, ઘણાં વેધક અને અર્થસભર ગીત, કવિતા, ગરબા-ગરબી, નવલિકા-નવલકથા, નાટક- નૃત્યનાટિકા વગેરેના અંશો પ્રસ્તુત કરતાં આ બ્લોગમાં આપનું સ્વાગત છે. આપનાં પ્રતિભાવ અને સલાહ-સૂચન આવકાર્ય છે. સંપર્ક : ડો. જગદીપ ર. ઉપાધ્યાય, ટેલીફોન : 9321031220 , (022) 28482425, 28284271, E Mail : drupadhyayajr@yahoo.com

Posted by Dr Jagdip Upadhyaya on June 26, 2008

આજે 26 June 2008,

વડિલ પિતાશ્રી રવિ ઉપાધ્યાયનો આજે જન્મદિવસ. ક્ષર રુપે આજે 81માં વર્ષમાં પદાર્પણ કર્યું હોત. અક્ષર રુપે યુગોયુગ જીવંત રહેશે. લગભગ છેલ્લા દોઢ એક વર્ષથી ચાલતા આ બ્લોગ પર એમની 85 જેટ્લી વિવિધ પ્રકારની રચનાઓ મેં મૂકેલ છે. હજી ઘણો ખજાનો ખોલવાનો બાકી છે. જેમ જેમ સમય મળતો રહેશે એમ આ કાર્ય આગળ વધતું રહેશે. આપ સહુનો સાથ સહકાર અને માર્ગદર્શન ચાલું રહેશે એવી હ્રદયપૂર્વક ખાત્રી છે.

- ડો.જગદીપ ર્ ઉપાધ્યાય 

Posted in Uncategorized | No Comments »

જાવું હતું જો આમ …!

Posted by Dr Jagdip Upadhyaya on May 24, 2008

જાવું તું જો …!

 

જાવું હતું જો આમ

દિલનો લૂંટી આરામ

તો પ્રેમ-સૂરોમાં છેડી

                        મારી મન-વીણા શું કામ….? …જાવું હતું….

 

આંખો સાથે આંખ મીલાવી દિલની વાતો કીધી

અરમાનોનાં ફૂલડાંની તેં પ્યાસ બૂઝાવી દીધી

ભૂલવાં હતાં તમામ…

એ સ્નેહતણાં સંગ્રામ

તો સપનામાં શાને પાયા તેં

                     હોઠોનાં રસજામ ……?    …જાવું હતું….

 

યૌવન - મસ્તિની મહેફીલમાં મુજને તેં બોલાવ્યો,

તારાં રુપની શમા ઉપર હું પરવાનો થૈ આવ્યો….

જલાવવાંતા આમ…

દૂરથી કરી સલામ

તો નૈનોનાં ઇશારે શાને

                                        અમને કર્યાં ગુલામ…. ?…… …જાવું હતું….

 

- કવિ : રવિ ઉપાધ્યાય ( માર્ચ 1951)        

Posted in ગીત - ઉર્મિ ગીત, ગીત - વિરહ ગીત | 1 Comment »

મારે ગાવાં ચેતનનાં ગાણાં …..!

Posted by Dr Jagdip Upadhyaya on May 10, 2008

મારે ગાવાં ચેનાં ગાણાં .….!

મારે ફેડવાં જગઅંધારાં…..
મારે ગાવાં ચેતનનાં ગાણાં !
મારે પાથરવાં અજવાળાં ….
મારે ગાવાં ચેતનનાં ગાણાં …!

બાળપણે નિર્દોષ સુવાસે ભરવાં જીવનક્યારા
યૌવનમાં અજવાળવાં મારે અંધ જગતના આરા……
 મારે ગાવાં ચેતનનાં ગાણાં …!
 

ઘડપણમાં મારે ગોવિંદ ગાઇ, ભરવાં ભક્તિનાં ભાથાં,
કંઇક અમરતા મૂકીને ગણવા જીવનનાં સરવાળાં…..
 મારે ગાવાં ચેતનનાં ગાણાં …!
  

ચાંદનીની મારે રેલવવી નહીં અખંડ તેજની ધારા,
વિદારવા મારે વાદળ કાળાં, બની વિજ ચમકારા……..!
 મારે ગાવાં ચેતનનાં ગાણાં …! 
 

કોઇ ના આવે સાથ તોયે મારે જાવું એકલવાયાં…..
માનવતાના મારે ઉઘાડવાં, નવલમુક્તિનાં વ્હાણાં….!
 મારે ગાવાં ચેતનનાં ગાણાં …! 

શબ્દરચના : રવિ ઉપાધ્યાય , રવિ

Posted in ગીત - પ્રેરણા ગીત | No Comments »

નથી શકતો

Posted by Dr Jagdip Upadhyaya on May 7, 2008

થી તો

 

હ્રદયની વાત છાની, હોઠ પર લાવી નથી શકતો,

તમોને ચાહું છું, હકીકત હું છૂપાવી નથી શકતો.

 

મળ્યાંતાં આપણે બન્ને, હશે એ સત્ય કે સપનું

વિરહ દુ:ખે મિલનની માવજત, માણી નથી શકતો.

 

મજા મીઠી મહોબ્બતની ચખાડી તું ગઇ ચાલી

અદાઓની પડી આદત, હું ભૂલાવી નથી શકતો.

 

વફા પર બેવફાઇની જફાના જામ તેં પાયા…

ઝહરના રુપમાં અમરત, હું પીવડાવી નથી શકતો.

 

જીવનભર જાણી માણી છે, તમારા પ્રેમની મસ્તિ

છતાં તુજ દિલની દાનત, હજી જાણી નથી શકતો.

 

અમે જોયોતો ઠસ્સો રુપનો, જૂસ્સો જૂવાનીનો

છે કમજોરી કે એક્કે ખાસિયત જાણી નથી શકતો.

 

બન્યો તુજ પાપ ધોવાને હું પશ્ચાતાપની ગંગા

હવે કાશી જઇ કરવત, હું મૂકાવી નથી શકતો.

 

બનાવ્યો શાહજહાંએ તાજ, અમર-મુમતાઝે-મ્હોબ્બતનો

છે એ અફસોસ, ઇમારત હું બંધાવી નથી શકતો.

 

 

શબ્દરચના : રવિ ઉપાધ્યાય - રવિ

Posted in ગઝલ | No Comments »

તું આવજે

Posted by Dr Jagdip Upadhyaya on May 4, 2008

તું જે

 

આવજે …… તું આવજે !

મારે દ્વારે દોડ્યો દોડ્યો આવજે !

તારી હૈયાની વેદના જણાવજે,

છાની હૈયાની વેદના જણાવજે …..

મારે દ્વારે દોડ્યો દોડ્યો આવજે !

 

આવે સંકટનો  કાળ,

હોય કોઇ ના આધાર !

ત્યારે અંતરથી મુજને પોકારજે ….!

મારે દ્વારે દોડ્યો દોડ્યો આવજે !

 

કોઇ સંઘરે ન ગામ,

વાગે ઠોકર ઠામે ઠામ,

ત્યારે તૂટેલું હૈયું તું લાવજે……!

 મારે દ્વારે દોડ્યો દોડ્યો આવજે !

 

ડૂબે મધદરિયે નાવ,

પડે દુશ્મનના ઘાવ,

ત્યારે એકવાર મુજને સંભારજે ….!

 મારે દ્વારે દોડ્યો દોડ્યો આવજે !

 

વ્યાપે કાળાં અંધાર,

મળે એકે ન રાહ,

ત્યારે ભક્તિનો દીવો પ્રગટાવજે …..!

 મારે દ્વારે દોડ્યો દોડ્યો આવજે !

 

વહે આંસુ ચોધાર,

ખરે અંગથી અંગાર !

ત્યારે મારી તું ટેક એક ધારજે …..!

 મારે દ્વારે દોડ્યો દોડ્યો આવજે !

 

તારું કોઇયે ના થાય,

ઘૃણા કરવાં સૌ ધાય,

ત્યારે મારાં તું દ્વાર ખખડાવજે…. !

 મારે દ્વારે દોડ્યો દોડ્યો આવજે !

 

તોડી માયાની જાળ,

સાંધી આતમનો તાર,

તારા તાત્પર્યને તું તપાવજે…..!

 મારે દ્વારે દોડ્યો દોડ્યો આવજે !

 

ભસ્મ-ભાવના લગાવ,

મંત્ર-માનવતા માન,

તારી ધીરજની ધૂણી ધખાવજે……!

 મારે દ્વારે દોડ્યો દોડ્યો આવજે !

 

થાય વાંકો ન વાળ-

થાય પાપનો સંહાર

એવી આશિષો લેવા તું આવજે……!

 મારે દ્વારે દોડ્યો દોડ્યો આવજે !

 

તારાં જીવનની જ્વાળ…..!

બને જગની દીપમાળ ….!

એવી ઊરમાં અભિલાષા ધારજે !

 મારે દ્વારે દોડ્યો દોડ્યો આવજે !

 

આવજે…. તું  આવજે

 મારે દ્વારે…. (2)  દોડ્યો દોડ્યો આવજે… !

તું આવજે…….. !

 

કવિ : રવિ ઉપાધ્યાય (ઉરના સૂર- કાવ્ય સંગ્રહ )

Posted in ભજન | No Comments »

રક્ષણ કરજો માત…

Posted by Dr Jagdip Upadhyaya on April 25, 2008

25 એપ્રિલ મારો જન્મદિવસ. સ્વાભાવિક છે કે આ દિવસે જન્મદાતા - માબાપ વિશેષ સાંભરે. Medical education માટે ઘરથી દૂર Hostelમાં રહેવાનું થવાથી 1973 નો જન્મદિવસ કદાચ એ જીંદગીનો પહેલો જન્મદિવસ હતો જ્યારે એ દિવસે આશિર્વાદ આપવાં પ્રત્યક્ષ કોઇ parents હાજર ન હોતાં. છતાંયે વડિલ પિતાશ્રી રવિભાઇએ આ શુભાશિષનું પ્રસંગોચિત્ત કાવ્ય postમાં મોકલેલ. આજે આટલાં વર્ષે આ કાવ્યનું મૂલ્ય એટ્લું જ અકબંધ છે
= ડો. જગદીપ રવિ ઉપાધ્યાય

રક્ષણ કરજો માત 

ગૌરીસૂતને નમન કરીને, સ્મરણ કરી મા શારદનું,
સદાશીવને કરી પ્રાર્થના, યાચું શુભ મમ બાળકનું,
વર્ષગાંઠના શુભદિન ઉપર આશિષ દેતો આ પત્ર
 રક્ષણ કરજો માત ભવાની સદા, સર્વદા, સર્વત્ર”
 
જીવનની એક ઉચ્ચ આકાંક્ષા કાજે દૂર રહેવાનું થયું
માતપિતાને માટે આ એક મોટું દુ:ખ સહેવાનું થયું
છતાં, અડગ, મક્કમ ને નિશ્ચલ મનથી શીખ વિદ્યા-મંત્ર,
 રક્ષણ કરજો માત ભવાની સદા, સર્વદા, સર્વત્ર”
 
આશા, અભિલાષા અમ ઉરની તું કરજે સાકાર પ્રિયે !
મનોરથોની મૂર્તિ મનની, તું દેજે આકાર પ્રિયે !
સફળ થજો તવ હરેક યત્નો, વિજયી હર કાર્ય-તંત્ર,
 રક્ષણ કરજો માત ભવાની સદા, સર્વદા, સર્વત્ર” 
 
માતપિતા, બંધુ,બહેનીના અંતરની આશિષ તને,
જીવનનો મંગલ દિન આજે,વરસ બેસે વીસ તને.
શત શત શરદ જીવોને પામો અહર્નિશ પ્રભુનું છત્ર !
 રક્ષણ કરજો માત ભવાની સદા, સર્વદા, સર્વત્ર!
 
કવિ : રવિ ઉપાધ્યાય, (એપ્રિલ 1973)

 

Posted in ગીત - પ્રસંગોચિત્ત | No Comments »

અદ્વૈતતા

Posted by Dr Jagdip Upadhyaya on April 20, 2008

દ્વૈતા
હું સોહાગણ, તું શણગાર !
હું પૂજારણ, તું પ્રેમાધાર !
હું કલા-કીરણ, તું કલાકાર !
હું દાસી તવ, તું દાતાર !
હું શ્રાવણ, તું મેઘમલ્હાર !
હું કમલ-સુલક્ષણ, તું કાસાર !
હું કાનન, તું ઉદ્યાન-રસાળ !
હું તારાગણ, તું વ્યોમ-વિહાર !
 
હું કિંચિત-કણ, તું અપરંપાર !
હું સંક્ષિપ્તગણ, તું વિસ્તાર !
હું રસક્ષણ, તું યુગ-હજાર !
હું સુશિક્ષણ, તું સંસ્કાર !
હું આકર્ષણ, તું દીદાર !
હું પીડાવ્રણ, તું રૂઝ અપાર !
હું પરિભ્રમણ, તું સ્થિર આકાર !
હું જનમ-મરણ, તું મુક્તિ-પાર !
 
કવિ : રવિ ઉપાધ્યાય, (તારીખ : 04-07-1964)

Posted in ગીત - ઉર્મિ ગીત | No Comments »

દુનિયાનાં ઘડવૈયા કેરી તું…..

Posted by Dr Jagdip Upadhyaya on April 19, 2008

દુનિયાનાં ઘડવૈયા કેરી તું…..

દુનિયાનાં ઘડવૈયા કેરી તું અનુપમ રચના રળિયાત,
સુંદરતાની માટીમાંથી ઘડ્યો વિધિએ તારો ઘાટ.

ઉલટસુલટ લટ શિર પર કાળાં કેશ તણી જે છાઇ છટા,
ઉમડઘૂમડ કરતાં અષાઢનાં વાદળની ઘનઘોર ઘટા,
વિંઝાતા વાયુથી પમરે પ્રેમલ પરિમલનાં પમરાટ.
સુંદરતાની માટીમાંથી ઘડ્યો વિધિએ તારો ઘાટ. 

નૈન શરાબી, ઘેન ગુલાબી, સહુનું ચેન ભૂલાવી દે,
કોઇ દિવાના દિલ પર એ જાદૂનાં તીર ચલાવી દે,
સ્નેહીને દે ઇજન-ઇશારા નૈનોના ચંચલ ચમકાટ.
 સુંદરતાની માટીમાંથી ઘડ્યો વિધિએ તારો ઘાટ. 

સુવર્ણસંધ્યા ભરતી ભાલે, ગાલે ઉષાની લાલી,
પરવાળાં શાં હોઠે છલકે પ્રેમસુધા રસીયાલી,
શશીવદન પર સ્મિત સરે જ્યમ નભ પર તારક છાંટ.
 સુંદરતાની માટીમાંથી ઘડ્યો વિધિએ તારો ઘાટ. 

વિકસીત વક્ષસ્થળ પર સોહે અંબૂજ અમૃત કુંભ સમા,
થનગન કરતી દિલની ધડકન રેલે સ્નેહલ સૂર નવાં,
મતવાલી મસ્તીમાં મ્હોર્યો માદક જોબનનો મલકાટ.
 સુંદરતાની માટીમાંથી ઘડ્યો વિધિએ તારો ઘાટ. 

કટિ તણી અટપટી કમાનો કલાભરી કમનીય બની,
નિતંબનાં નમણાં નર્તનથી અભિસારિકા સમી બની,
તાલભરેલી ચાલ મહીં લે યૌવનની અંગડાઇ અફાટ.
 સુંદરતાની માટીમાંથી ઘડ્યો વિધિએ તારો ઘાટ. 

કોઇ કવિની કલા-કવિતા, કોઇ સ્નેહીની તું સરિતા,
બજવૈયાની તું બીના, કોઇ ગાયકનો તું પ્રેમ-ગીતા,
તું કલકલ કલશોર ઝરણને, તું સાગર ગર્જન ઘૂઘવાટ.
 સુંદરતાની માટીમાંથી ઘડ્યો વિધિએ તારો ઘાટ. 

વન ઉપવનનાં પુષ્પપરાગે ફોર્યોં તારો યૌવન-બાગ,
અંગ અંગની વીણા ઉપર વાગે માદક અનંગ રાગ,
સ્નેહસુવાસે મ્હેકાવે તું સ્નેહીનાં જીવતરની વાટ.
 સુંદરતાની માટીમાંથી ઘડ્યો વિધિએ તારો ઘાટ.

કવિ : રવિ ઉપાધ્યાય (16/12/1960)

Posted in ગીત - પ્રણય ગીત | No Comments »

તમારાં પ્રેમમિલનમાં…..

Posted by Dr Jagdip Upadhyaya on April 17, 2008

મારાં   પ્રેમિમાં…..

તમારાં  પ્રેમમિલનમાં મધુર સ્વપ્નો સજાવ્યાં છે,
અગર ફૂરસદ મળે તો આવશો દિલબર નવાજી લઉં.

હ્રદયના રંગ પૂરીને પ્રતિમા મેં બનાવી છે
ઉષા સન્ધ્યાના નર્તનની નઝાકતતા સજાવી છે,
તમે આવી પૂરી ધ્યો પ્રાણ, તો હું પ્રાણ ત્યાગી દઉં.
અગર ફૂરસદ મળે તો આવશો દિલબર નવાજી લઉં.

ગગન -ધરતીએ મહોબ્બતની મિલન-દોરી દીધી સાંધી,
નિશાનાથે નિશાને નેહના પાશે લીધી  બાંધી,
નઝરોની નિગાહોંનો નશો નૈને હું આંજી દઉં
અગર ફૂરસદ મળે તો આવશો દિલબર નવાજી લઉં.

હવે ભૂલાઇ જઇ ભીતર, ગમે દુનિયા ભૂલી જાવી
ઉમરભરની  બધી હસરત, હકીકતમાં ન છો આવી. 
કરું આખર અરજ ! ઝિન્નત મહીં  દિદાર પામી લઉં
અગર ફૂરસદ મળે તો આવશો દિલબર નવાજી લઉં.

શબ્દરચયિતા * રવિ ઉપાધ્યાય (20/5/1963)

Posted in ગીત - પ્રણય ગીત | No Comments »

વિરહમાં……

Posted by Dr Jagdip Upadhyaya on April 14, 2008

વિમાં……

 

વિરહમાં પ્રેમીજનની યાદનો આધાર કાફી છે

સજાવી, જીવવું સ્વપ્ને, સનમ સાકાર કાફી છે ! 

મિલનની એ પળો મીઠી, વિરહમાં યાદ આવે છે

હ્રદયનાં અશ્રુને ત્યારે, નયન-સહકાર કાફી છે ! 

મધુરી રાતની વાતો, અધુરી પ્રેમ-ગોષ્ઠિઓ-

હકીકતમાં નથી જ્યારે, સૂના ભણકાર કાફી છે ! 

નથી પાયલ તણો ઝણકો, ન પ્રીતિ-બીનનો રણકો

બસૂરી બંદિશે બાજી રહેલાં તાર કાફી છે ! 

પડ્યું જે ભાવિને ભીતર મિલન, તેની ખબર કૈં ના !

છતાં તમ આગમનનો એક અણસાર કાફી છે ! 

વિરહ ગીતો હું અશ્રુ-શાહી લૈ ને બેસતો લખવા

ન સૂઝે કૈં છતાં, તમ નામનો ઉચ્ચાર કાફી છે ! 

મનાવ્યું માનતું ના, આ તૂટી પડતું હ્રદય જ્યારે !

થશે કોઇ દિ મિલન ! એ ઇશ્વરી-નિરધાર કાફી છે !

- રચયિતા : રવિ ઉપાધ્યાય (24/5/1963)

Posted in ગઝલ | No Comments »